Từ “tọa độ check-in” đến không gian trải nghiệm chiều sâu

Ở độ cao hơn 2.000m, đèo Ô Quy Hồ từ lâu đã được biết đến như một trong “tứ đại đỉnh đèo” của Việt Nam. Nằm trên trục kết nối Sa Pa (Lào Cai) với Bình Lư (Lai Châu), nơi đây từng chỉ là điểm dừng chân ngắn ngủi để du khách chụp ảnh rồi tiếp tục hành trình. Nhưng thực tế đang thay đổi. Sự hình thành của Khu du lịch sinh thái đỉnh đèo Hoàng Liên - Cổng trời Ô Quy Hồ đã biến điểm dừng chân thành nơi trải nghiệm chiều sâu. Ở đó, du khách không chỉ “ngắm mây” mà còn thả mình vào hệ sinh thái du lịch đa tầng, từ nghỉ dưỡng, trải nghiệm văn hóa, đến thể thao ngoài trời và du lịch cộng đồng.

Buổi sớm, khi mây phủ kín triền núi, du khách có thể đứng giữa “biển mây” mà không cần trekking dài. Chị Bích Thủy (Hà Nội) mô tả cảm giác ấy như đang đứng trên máy bay nhìn xuống. Nhưng sự khác biệt đáng kể là có thể chạm vào mây thật sự. Còn nhà báo Chu Minh Khôi - một cây viết “xê dịch” đánh giá cao về sự công phu của những người đã tạo ra cảnh quan “rất đáng trải nghiệm”, dựa trên vẻ đẹp tự nhiên của Ô Quy Hồ. Những nhận xét này cho thấy một khía cạnh mới trong du lịch, đó là chỉ dựa vào cảnh đẹp tự nhiên thì chưa đủ, mà phải có quy hoạch, bảo tồn và biết cách kể câu chuyện của riêng mình.

Du lịch xanh: nguyên tắc phát triển thay vì khẩu hiệu

Điểm khác biệt lớn nhất của Ô Quy Hồ so với nhiều điểm du lịch vùng cao khác nằm ở cách tiếp cận phát triển: ưu tiên bảo tồn thiên nhiên thay vì bê tông hóa. Bà Nguyễn Thu Hiền, đại diện Khu du lịch Cổng trời Ô Quy Hồ chia sẻ, với nguyên tắc bảo vệ tất cả những gì xanh, dù là một cái cây nhỏ đều được chăm chút, và việc xây dựng chỉ tiến hành trên phần đất trống được chính quyền cấp phép. Nguyên tắc này thể hiện rõ qua vật liệu xây dựng thân thiện môi trường, kiến trúc thấp tầng và giữ nguyên địa hình tự nhiên. Các lối đi bằng đá, hàng rào tre, nhà gỗ… không tạo cảm giác áp đặt lên cảnh quan.

Trong bối cảnh nhiều điểm du lịch miền núi đang đối mặt với nguy cơ quá tải và thương mại hóa, mô hình này cho thấy một hướng phát triển có kiểm soát, đặt thiên nhiên làm trung tâm.

Thực tế, giai đoạn 2021-2025, Lai Châu đón trên 5 triệu lượt khách, tăng trưởng bình quân hơn 30%/năm, doanh thu du lịch ước đạt gần 3.800 tỷ đồng. Những con số này cho thấy du lịch đang trở thành ngành kinh tế quan trọng, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phát triển bền vững.

Du lịch trở thành sinh kế và câu chuyện từ bản làng rẻo cao

Một trong những thước đo quan trọng của du lịch bền vững là mức độ hưởng lợi của cộng đồng địa phương. Tại Ô Quy Hồ, yếu tố này đang dần trở thành nền tảng phát triển.

Theo bà Trần Kiều Oanh, Giám đốc điều hành khu du lịch, với định hướng tạo việc làm để bà con có thu nhập ổn định ngay trên quê hương mình, khu du lịch đã tạo việc làm cho khoảng 90% nhân viên là đồng bào dân tộc. 

Anh Phùng Ông Khé (người Dao, Bản Hồ) bày tỏ sự phấn khởi vì có thu nhập từ việc làm tại khu du lịch. Không chỉ được đào tạo về cách làm du lịch, cách phục vụ du khách, cách giới thiệu văn hóa bản địa của địa phương, anh Khế còn có cơ hội mở mang kiến thức qua việc giao tiếp hàng ngày với du khách.

Chủ tịch UBND xã Bình Lư, ông Lương Việt Thảo cho rằng, khu du lịch đã tạo sinh kế mới và thay đổi diện mạo kinh tế địa phương.

Tiếp lời Chủ tịch xã, anh Hàng A Tô, Phó bản Chu Va 6 nói: “Bản có 168 hộ dân, ai cũng đồng lòng xây dựng homestay nhưng vẫn giữ nếp nhà truyền thống. Ở đây mọi người đều nhận thấy làm dịch vụ du lịch, mang đến trải nghiệm văn hóa cho du khách sẽ giúp chúng tôi có nguồn thu nhập”. 

Du lịch không chỉ tạo việc làm trực tiếp mà còn thúc đẩy kinh tế địa phương từ nông sản, thủ công mỹ nghệ, dịch vụ lưu trú cộng đồng.

Trải nghiệm đa tầng: từ săn mây đến sống chậm

Ô Quy Hồ không còn là điểm “check-in nhanh” mà đã tạo được hạ tầng để du khách ở lại lâu hơn để trải nghiệm.

Chị Mai Liên (Tây Hồ, Hà Nội) đánh giá cao những tiện ích nhỏ như nhà vệ sinh sạch, khu nghỉ chân rộng, đồ ăn nóng khiến chuyến đi mang lại cảm giác thực sự thoải mái. Trong khi đó, chị Thùy Dương (Thái Nguyên) lại ấn tượng về sự yên tĩnh “đến tuyệt diệu”, không tiếng còi xe, không ánh đèn cao áp sáng choang. Chỉ có gió, tiếng côn trùng và bầu trời đầy sao, cùng những trải nghiệm như hồ vô cực, bungalow, thiền giữa núi rừng, chợ phiên Tây Bắc, biểu diễn văn nghệ dân tộc… Tất cả tạo nên một chuỗi giá trị trải nghiệm kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu du lịch - yếu tố quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương.

Những điều đọng lại…

Lai Châu đặt mục tiêu đến năm 2030 đón trên 2,4 triệu lượt khách mỗi năm và xây dựng Ô Quy Hồ thành khu du lịch quốc gia. Với lợi thế sở hữu nhiều đỉnh núi cao, cảnh quan nguyên sơ và bản sắc văn hóa đa dạng, tỉnh đang hướng tới mô hình du lịch xanh và khác biệt.

Trong bối cảnh Sa Pa đã trở thành điểm du lịch sầm uất, phía Lai Châu của đèo Ô Quy Hồ vẫn giữ được vẻ hoang sơ. Sự tương phản này tạo nên cơ hội định vị thương hiệu thiên nhiên nguyên bản.

Nếu được quy hoạch hợp lý, Ô Quy Hồ có thể trở thành hình mẫu phát triển du lịch vùng cao, đó là bảo tồn hệ sinh thái rừng nguyên sinh; tạo sinh kế cho cộng đồng dân tộc; phát triển sản phẩm du lịch bốn mùa; ứng dụng công nghệ số trong quản lý và quảng bá.

Được biết, Lai Châu đã hoàn thành kiểm kê trên 1.000 di sản văn hóa phi vật thể; nhiều di sản tiêu biểu được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trong đó có Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, Lễ hội Gầu Tào của người Mông, Lễ hội Kin Lẩu Khẩu Mẩu của dân tộc Thái…

Chiều muộn, khi mặt trời lặn sau dãy Hoàng Liên Sơn, mây từ thung lũng cuộn lên che lấp con đường đèo phía xa. Khung cảnh ấy không chỉ đẹp mà còn gợi suy ngẫm về cách con người đang lựa chọn phát triển.

Ô Quy Hồ không phải là nơi khiến người ta choáng ngợp tức thì. Nó thấm dần qua cái lạnh của gió núi, qua tiếng khèn gọi bạn tình trong đêm, qua nụ cười của những người trẻ rời bản đi làm du lịch.

Trong dòng chảy phát triển Du lịch Việt Nam, Ô Quy Hồ đang cho thấy một hướng đi đáng chú ý, không đánh đổi thiên nhiên lấy tăng trưởng, không thương mại hóa văn hóa bản địa, và không bỏ lại cộng đồng phía sau. 

Năm 2026, du lịch Lai Châu  hứa hẹn bùng nổ với điểm nhấn là Tuần Du lịch - Văn hóa và Giải Marathon Lai Châu, trải nghiệm cầu kính Rồng Mây, đèo Ô Quy Hồ, đỉnh Bạch Mộc Lương Tử, cùng văn hóa bản địa độc đáo tại Sì Thâu Chải. Lai Châu dự kiến tiếp tục đẩy mạnh phát triển bền vững dựa trên việc bảo tồn bản sắc văn hóa đặc sắc của 20 dân tộc, lấy người dân làm trung tâm và xây dựng thương hiệu du lịch khác biệt.

(Theo Travel +)